| |
|
|
Epidemiološka evaluacija dvadeset studija, provedena još devedesetih
godina, pokazala je da su stope kliničke depresije kod osoba sa
dijabetesom najmanje tri puta više nego u opštoj populaciji (Gavard,
J.A., 1993.). S jedne strane se smatra da dijabetes, sam po sebi, ne
uvećava rizik od nastanka depresije već da to, zapravo, čine
posledice ovog oboljenja (Jacobson 1993. prema Regenold, W. T. &
Marano, C. M. 2005.), a sa druge se pretpostavljaju njihova
preklapanja u patofiziologiji i ukazuje na iste metaboličke
abnormalnosti (Cameron & al., 1984., Hudson & al., 1984., Talbot i
Nouwen, 2000. prema Regenold, W. T. i Marano, C. M. 2005.).
Distimija (blaži depresivni poremećaj) i depresija prilagođavanja
(posledica izlaženja na kraj sa komplikacijama) su najčešći prateći
poremećaji dijabetesa. Iz grupe anksioznih poremećaja, česte su
specifične fobije i socijalna fobija (iz straha od izolacije zbog
bolesti) (preuzeto iz «The german diabetes association, Clinical
guideline-psychosocial factors and diabetes»). Grigsbi i sar. su
našli da je generalni anksiozni poremećaj prisutan kod 14%, a
povišeni simptomi anksioznosti kod 40% osoba sa dijabetesom (Grigsby
& al., 2002.). U kontrolisanoj studiji koju su proveli Chyun i sar.,
82% ih je imalo povišene nivoe anksioznosti, 14% simptome depresije,
34% simptome besa i 17% simptome agresivnosti (Chyun D. & al.,
2006.). Istraživanjem u kome je učestvovalo pedeset ženskih osoba sa
dijabetesom, pokazano je da je 30% njih imalo nestabilno
raspoloženje, od toga: poremećaj emocionalne nestabilnosti (16%),
povratni depresivni poremećaj (4%), distimiju (4%), produženu
depresivnu reakciju (2%) i generalni anksiozni poremećaj (4%). Na
nastanak i razvoj metaboličkog sindroma (direktnog činioca nastanka
Tipa 2), koji karakteriše trajni poremećaj insulinske aktivnosti,
značajno utiče prisustvo psihosocijalnih stresora, a nađeno je da su
neuroticizam i introverzija, kao domeni ličnosti, njegovi
najsnažniji prediktori (Špirić Ž., 2003.). Raikonen i sar. su
ispitivali da li mu psihološki rizični faktori prethode ili je,
zapravo, obrnuto. Kod 425 sredovečnih žena, tokom osam godina,
praćeni su psihološki rizični faktori (depresivnost, anksioznost,
napetost, tekući uočeni stres i bes) i biološke komponente sindroma
(glikoza, holesterol, krvni pritisak). Žene koje su ispoljile veći
nivo depresivnosti, napetosti i besa pri prvom merenju, bile su pod
povišenim rizikom, a nađena je recipročna veza ovog sindroma sa
agresivnošću (Raikonnen & al. 2002. prema Špirić Ž., 2003.). Gudvin
i Fridman su pokušali da nađu povezanost karakteristika na testu
NeoPiR, s jedne i mentalnih te fizičkih oboljenja (među kojima
dijabetes), s druge strane. Kod osoba sa dijabetesom su tako
saradljivost i neuroticizam (srazmerno viši sa težinom bolesti) bili
značajno povišeni dok su organizovanost, odgovornost i marljivost, u
okviru domena savesnosti bili značajno sniženi (Goodwin D. &
Friedman S., 2006.). Jusfi i sar. pronalaze visoko značajne
korelacije između dijabetesa i emocionalne nestabilnosti (u okviru
koga je bila sadržana i agresivnost) i tipa A ponašanja (Yousfi &
al., 2004.). Kod osoba sa dijabetesom, kontrola emocija i
kooperativnost su nađene problematičnim, a ukazano je i na povišenu
sklonost agresivnom reagovanju. Podaci dobijeni na MMPI ukazuju da,
u poređenju sa nedijabetičnima, čak mogu imati više problema sa
autoritetom, prokriminalnim ponašanjem i konfuznim mišljenjem (Langevin
R. & Bain J., 1992.). Takođe, utvrđeno je prisustvo neuropsiholoških
smetnji. Dijagnostifikovani su neurorazvojni poremećaji,
shizofrenija, manično-depresivni poremećaj, poremećaj pažnje sa
hiperaktivnošću, kod dece koja, u poslednje vreme, sve češće
oboljevaju od dijabetesa Tipa 2 (Katz L & al. 2005.). Slabiji
kvalitet kognitivnih funkcija kod osoba sa dijabetesom se ispoljio u
obliku značajnog sniženja kapaciteta za pamćenje, učenje i složeno
procesiranje informacija (Biessels, G. J. & al. 2001.; Qiu, 2006.).
Za sada je nejasno da li bi shizofrenija mogla biti nezavisni
rizični faktor za nastanak dijabetesa. Još tokom ranog 20-tog veka,
nađeno je da se intolerancija glukoze i hiperglikemija pojavljuju
češće kod osoba sa demencijom praexox, a pretpostavljena je i
potencijalna genetska veza nasleđivanja shizofrenije i nasleđivanja
dijabetesa (iz intervjua sa Citrome L., 2006.), ukazuje se na
postojanje zajedničkih metaboličkih puteva za oba oboljenja (Dinan
T.G., 2004.). Studije dosledno pokazuju da stope dijagnostifikovanog
dijabetesa kod shizofrenih prevazilaze one u opštoj populaciji čak i
pre pojave atipičnih antipsihotika (o čijoj dijabetogenosti se
raspravlja) (Holt R.I.G., 2005.; Llorente M. D. & al., 2006.).
Pokazalo se da psihološki faktori veoma utiču i na kontrolu glukoze
u krvi. Iako budući veoma prisutna kod dijabetesa, povezanost
depresije sa glikemijskom kontrolom nije sistematski dovoljno
izučavana. U istraživanju Lustmana i sar., pokazala se značajno
povezanom sa hiperglikemijom, i kod tipa 1 i kod tipa 2 (Lustman,
2000.). U ovom kontekstu, i granični poremećaj ličnosti je vezan za
opstajanje loših navika, usled opstruirajućeg ponašanja, izbegavanja
da se uradi ono što je potrebno, impulsivnosti i nestabilnosti u
raspoloženju (Leichter S.B. & Dreelin E., 2005.). Klonindžerovim
trodimenzionalnim inventarom ličnosti je pokazano da su
oportunistički, otuđeni i eksplozivni temperament češće povezani sa
slabim izlaženjem na kraj sa vrednostima glukoze u krvi (Lustman P.J.
& al., 1991.).
Savladavanje depresije farmako- i psihoterapijom ili njihovo
kombinovanje, može da poboljša zdravstveno stanje i sposobnost
izlaženja na kraj sa dijabetesom. Kod osoba koje pate i od depresije
i od dijabetesa psihoterapija i upotreba antidepresiva ima pozitivno
dejstvo kako na stabilizaciju raspoloženja tako i na nivo glukoze u
krvi. Zato bi tretman depresije i sličnih poremećaja u kontekstu
dijabetesa trebalo da vrši stručnjak iz oblasti mentalnog zdravlja -
psihijatar, psiholog ili socijalni radnik, pre svega, u stalnoj
saradnji sa endokrinologom, radi opšte dobrobiti obolelog.
LITERATURA
- Biessels G.J., Ter Braak E. WMT, Erkelens W., Hijman R.
(2001.), Cognitive function in patients with type 2 diabetes
mellitus, Neuroscience Research Communications, Vol. 28, Issue
1; 11 – 22,
www3.interscience.wiley.com/cgibin/abstract/77004333/ABSTRACT?CRETRY=1&SRETRY=0
- Chyun D.A., Melkus G.D., Katten D.M., Price W.J., Davey J.A.,
Grey N., Heller G., Wackers F. J. Th. (2006.): The association
of psychological factors, physical activity, neurophaty and
quality of life in type 2 diabetes,
http://brn.sagepub.com/cgi/content/citation/7/4/317
- Dinan T.G. (2004.), Stress and the genesis of diabetes
mellitus in schizophrenia, The British Journal of Psychiatry
184: 72-75,
http://bjp.rcpsych.org/cgi/content/full/184/47/s72
- Gavard J.A., Lustman P.J., Clouse R.E. (1993.),
Prevalence of depression in adults with diabetes. An
epidemiological evaluation, Diabetes Care, Vol. 16 (8); 1167-78,
http://care.diabetesjournals.org/cgi/content/abstract/16/8/1167
- Goodwin, R.D., Friedman H.S. (2006.), Health status and the
five factor personality traits in a nationally representative
sample, Journal of Health Psychology Vol.11, N.5, 643-654
http://hpq.sagepub.com/cgi/content/abstract/11/5/643?ck=nck
- Grigsby A.B., Anderson, R.J., Freedland, K.E., Clouse, R.E.,
& Lustman, P.J. (2002.), Prevalence of anxiety in adults with
diabetes, a systematic rewiev, Journal of psychosomatic research,
53, 1053-1060,
www.esrnexus.com/displayArticle.aspx?codedArticleID=381172
- The german diabetes association, German college for
psychosomatic medicine, Herpertz S., Petrak F., Albus C., Hirsch
A., Kruse J., Kulzer B., Evidence-based guidelines of the german
diabetes association: Psychosocial factors and diabetes
mellitus,
www.uni-duesseldorf.de/AWMF/ll/057-015e.pdf
- Holt R.I.G. (2005.), Diabetes and schizophrenia 2005: Are we
any closer to understanding the link?, Journal of
Psychopharmacology, Vol. 19 N. 6, 56-65,
http://jop.sagepub.com/cgi/content/abstract/19/6_suppl/56
- Katz L.E.L., Swami S., Abraham M., Murphy K.M., Jawad A.F.,
McKnight-Menci H., Berkowitz R., (2005.), Neuropsychiatric
disorders at the presentation of type 2 diabetes mellitus in
children, Pediatric Diabetes 6 (2), 84–89,
http://goliath.ecnext.com/coms2/summary_0199-4395841_ITM
- Langevin R. & Bain J. (1992.), Diabetes in sex offenders: A
pilot study, Sexual Abuse: A Journal of Research and Treatment,
Vol. 5, N. 2, Leichter S.B. & Dreelin K. (2005.),
- Borderline personality disorder and diabetes: Potentially
ominous mix, Clinical diabetes, Vol. 23, N. 3, 101-103,
http://clinical.diabetesjournals.org/cgi/content/full/23/3/101
- Lustman P.J., Frank B.L. & McGill J.B. (1991.) Relationship
of personality characteristics to glucose regulation in adults
with diabetes, Psychosomatic medicine 53: 305-312,
- Lustman PJ, Anderson RJ, Freedland KE, De Groot M, Carney RM
& Clouse RE (2000.)
http://care.diabetesjournals.org/cgi/content/abstract/23/7/934
- Llorente M.D., Malphurs J., Prieto S, SanJuan-Horvath
M. & Silverman M.A. (2006.), Assesment of psychiatric disorders
among older adults with diabetes mellitus, Clinical geriatric,
Vol. 14, N. 8,
www.clinicalgeriatrics.com/article/attachments/6057.pdf
- Placing the risk of diabetes in context, based on an
interview with Leslie Citrome, (2006.), Diabetes and
Schizophrenia, Special section,
http://goliath.ecnext.com/coms2/summary_0199-6411008_ITM
- Qiu WQ, Price LL, Hibberd P, Buell J, Collins L, Leins D,
Mwamburi DM, Rosenberg I, Smaldone L, Scott TM, Siegel RD,
Summergrad P, Sun X, Wagner C, Wang L, Yee J, Tucker KL,
Folstein M. (2006), Executive Dysfunction in Homebound Older
People with Diabetes Mellitus, Journal of the American
Geriatrics Society, 54(3),496-501,
www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/entrez?db=pubmed&cmd=Retrieve&dopt=AbstractPlus&list_uids=16551319
&query_hl=15&itool=pubmed_docsum
- Regenold W.T., Marano C.M. (2005.), Sweet Sorrow: The
Relationship Between Depression and Diabetes Mellitus,
Psychiatric Times Bonus Edition Vol. XXII Issue 5,
- Špirić Ž. (2003.), Povezanost hroničkog posttraumatskog
stresnog poremećaja i sindroma insulinske rezistencije, Beograd,
Doktorska disertacija
- Yousfi S., Matthews G., Amelang M., Schmidt-Rathjens C.
(2004.), Personality and desease: Correlations of multiple trait
scores with various illnesses, Journal of health psychology,
Vol. 9, N. 5, 627-647,
http://hpq.sagepub.com/cgi/content/abstract/9/5/627?ck=nck
|
|
|
|
