|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Felix Romuliana -
|
Vesti iz Felix Romuliane
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
 |
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
FELIX ROMULIANA tekst - Maja Živić fotografije - Raša Milojević |
Felix Romuliana je dvorsko-memorijalni kompleks, zadužbina cara Gaja
Valerija Galerija Maksimijana (293 - 311.), savladara i zeta cara
Dioklecijana, utemeljivača sistema tetrarhije. Taj novi sistem
državne uprave podrazumevao je ravnopravnu vladavinu četiri cara,
dvojice na Istoku i dvojice na Zapadu. Dvojica careva, sa titulom
augustus, birali su sebi savladare, koji su dobijali titulu caesar,
da bi se, nakon što bi proslavili dvadesetogodišnjicu svoje
vladavine (vicennalia), povlačili s prestola i ustupali ga svojim
savladarima, koji bi zatim sebi birali savladare. |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
 Felix Romuliana - aerosnimak |
Tako je Galerije, 305. godine, i sam postao avgust, odabravši za savladara svog sestrića Maksimina Daju. Galerije je, međutim, već nakon svog trijumfa nad persijskim kraljem Narzesom, 298. godine, stekao moć koja mu je obezbedila glavnu ulogu u Carstvu, koje se u to doba protezalo od Indije do Britanskih ostrva. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Po uzoru na svog tasta Dioklecijana, čiji je ideološki koncept do kraja dosledno sprovodio, Galerije je u to vreme započeo podizanje svoje velelepne zadužbine na tlu sa koga je ponikao, nadomak današnjeg sela Gamzigrad, 11 km severozapadno od Zaječara. Od te prvobitne koncepcije, o kojoj svedoče ostaci starijeg gamzigradskog utvrđenja, odustao je već nakon nekoliko godina, najverovatnije kada je i zvanično poneo titulu avgusta. Tako je nastao grandiozni dvorski kompleks, opasan bedemom sa dvadeset odbrambenih kula, koji je car, po svojoj majci Romuli, nazvao Romuliana. U «tišini neosvojivih bedema», gde je nameravao da «provede mirnu starost», Galerije je sagradio velelepnu palatu, čiji su podovi bili zastrti mozaicima izuzetne lepote i umetničke vrednosti, zidovi ukrašeni štukaturama i oplatama od skupocenog kamena, a niše ispunjene skulpturama izrađenim od najkvalitetnijeg belog mermera sa grčkog ostrva Paros, isklesanim po uzorima iz Klasične epohe grčke umetnosti. |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
 Asklepije - mermerna skuptura |
 Dionis - mozaik |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Mozaici koji su prekrivali podove palate u predstavljaju najviši domet mozaičke umetnosti svoga vremena i renesansu mozaičke umetnosti poznohelenističkog razdoblja. Oni se odlikuju vrhunskom tehnikom izrade i izuzetnim bogatstvom kolorita. Prvo mesto, nesumnjivo, pripada jedinstvenoj predstavi boga Dionisa, koji je i u Galerijevoj ideološkoj propagandi zauzimao vodeće mesto. |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
 Lavirint - mozaik |
 Venatori - mozaik |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Takođe treba istaći još dva mozaika, Venatore (Carske lovce na divlje zveri) i Lavirint, ne samo zbog lepote i zanatskog umeća izrade, već i zbog njihovog ideološkog konteksta. |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
 Jupiter, beli mermer |
 Herkul, beli mermer |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Osim palate, Galerije je sagradio i dva impozantna hrama, u južnom i severnom delu Romulijane. Hram u južnom delu zauzimao je zapravo centralnu poziciju u okviru kompleksa, a imao je dvojno svetilište, namenjeno Jupiteru i Herkulu, odnosno Dioklecijanu i Galeriju kao njihovim zemaljskim inkarnacijama. Prilikom arheoloških istraživanja na prostoru ispred velikog hrama, otkriveni su ostaci dve izuzetne skulpture od belog mermera, glava Jupitera i glava Herkula, koje su pripadale hramu. |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
 Galerije - deo skupture od porfira |
 Arhivolta |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
 Tetrarsi |
Prilikom istraživanja termi na prostoru jugoistočno od hrama, 1984.
godine je otkrivena fragmentovana arhivolta od tufopeščara sa
natpisom FELIX ROMVLIANA, koja je i zvanično potvrdila pretpostavku
prof. Srejovića da je Gamzigrad zapravo Romuliana, Galerijeva carska
palata. Na istom prostoru, 1993. godine, otkrivena je i glava cara
Galerija, izrađena od crvenog porfirita, skupocenog «carskog
kamena». Hram u severnom delu, manji, ali ništa manje značajan,
sudeći po ostacima grandioznog stepeništa kojim se pelo do ulaza u
podzemni posvećeni prostor, najverovatnije je bio posvećen boginji
Kibeli, Velikoj Majci (Magna Mater), čiji je Romula, Galerijeva
majka, bila verni sledbenik. U toku istraživanja glavne, istočne kapije Romulijane, od 1986. do 1989. godine, nađeno je više arhitektonskih elemenata koji su odraz Galerijeve vladarske ideologije, odnosno dokaz vernog sprovođenja ideje čiji je začetnik njegov tast i poočim Dioklecijan. Najznačajniji od njih je pilastar od tufopeščara, prikaz legionarskog stega na kome su, u medaljonima, predstavljeni tetrarsi, odnosno čitava koncepcija tetrarhije: dva starija avgusta sa avgustima kojima su preneli upravu državom, kao i cezari - savladari novih vladara, koji će ih naslediti na prestolu.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
U periodu od 1989. do 1993. godine, na brdu Magura, na oko 1 km od glavne kapije Romulijane, otkriven je sakralni kompleks, koji sačinjavaju dva mauzoleja, Galerijev i Romulin, i dva konsekrativna spomenika u vidu džinovskih tumula, koji označavaju mesto gde je bio obavljen obred apoteoze, odnosno – mesto gde su car i njegova majka i zvanično uvedeni u red božanstava. Na oko 200 m severozapadno od kompleksa na Maguri, nalazi se tetrapilon, koji simboliše prelazak iz zemaljskog u božanski svet. Hramovi u severnom i južnom delu gamzigradske palate tesno su koncepcijski i ideološki povezani sa sakralnim kompleksom na Maguri. Galerije, bog na zemlji, nakon smrti i zvanično proglašen bogom na Maguri, kao bog – Divus biće poštovan u hramu u južnom delu Romulijane, zajedno sa svojim božanskim poočimom. U skladu s tim, Galerijeva majka, Romula, biće nakon smrti poštovana u hramu u severnom delu Romulijane. Kompleks na brdu Magura nije samo u svetu jedinstven spomenik, već ujedno i poslednji svedok ovako obavljenog čina divinizacije vladara i članova njegove porodice. Već je Konstantin, koji je u potpunosti negirao tetrarhijsku ideologiju i njene predstavnike, bio sahranjen u skladu sa hrišćanskim obredima, u novoj prestonici, Konstantinopolju. Galerijeva palata i njen božanski odraz na Maguri su poslednje svedočanstvo o pokušaju da se jedna ideja učini večnom. |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
